Từ phương pháp truyền thống đến ứng dụng AI: Bước tiến trong tư pháp Việt Nam

Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu, việc nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp tại Việt Nam đòi hỏi sự tích hợp công nghệ tiên tiến để khắc phục những hạn chế của phương pháp tra cứu và xử lý án lệ truyền thống. Nghiên cứu này phân tích vai trò then chốt của án lệ và bản án trong hệ thống pháp luật Việt Nam, đồng thời chỉ ra các thách thức như thiếu tính đồng bộ, tốn kém thời gian và rủi ro sai sót trong quy trình thủ công. Để giải quyết những vấn đề này, bài tham luận đề xuất mô hình hệ thống hỗ trợ tư pháp thông minh dựa trên sự kết hợp nhuần nhuyễn của trí tuệ nhân tạo (AI), đồ thị tri thức (Graph RAG), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây (Cloud Computing). Hệ thống này cho phép tự động hóa quy trình truy vấn, đối chiếu án lệ, soạn thảo bản án và phân tích xu hướng xét xử, giảm 60% thời gian xử lý nhờ kỹ thuật xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) kết hợp với mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs). Tuy nhiên, việc triển khai AI trong tư pháp đặt ra thách thức về bảo mật, thiên kiến dữ liệu, tính minh bạch và trách nhiệm pháp lý. Do đó, cần có giải pháp đảm bảo tính công bằng, bảo mật thông tin và vai trò trung tâm của con người. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu chuẩn hóa, chính xác sẽ quyết định hiệu quả của AI trong hiện đại hóa tư pháp Việt Nam.

TỪ KHOÁ: Trí tuệ nhân tạo, AI tư pháp, án lệ, bản ản, truy vấn, đối chiếu, soạn thảo, Thẩm phán, Toà án.

Tham luận được công bố trong chương trình Hội thảo cấp quốc gia “Kinh tế, Luật và chính sách công nghệ số: động lực phát triển quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình” diễn ra tại Trường Kinh tế, Luật và Quản lý nhà nước (CELG) – Một thành viên của Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) phối hợp với Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển Truyền thông (IPS) vào ngày 18/04/2025.